Son deneyimizde bir zamir hatası ortaya çıkmıştı: aynı cinsiyetten bir çiftin oturumunda bir erkeğe kadın zamiriyle hitap edilmişti. Bunun üzerine zamir kullanımını en öncelikli mesele ilan ettik — ve bunu gerçekten ciddiye aldık.

Bu yüzden tasarlayabildiğimiz en kapsamlı zamir ve dil testini kurduk: 24 çift, 13 dil, aklımıza gelen farklı cinsiyet ve ilişki türü kombinasyonları. Boston ve İstanbul’da heteroseksüel çiftler. Dallas ve Riyad’da muhafazakâr evli çiftler. San Francisco ve Paris’te gey erkekler. Portland ve Buenos Aires’te lezbiyen çiftler. Brooklyn’de non-binary partnerler. Seattle, Helsinki ve Budapeşte’de farklı cinsiyetlerden oluşan çiftler.

Soru basitti: CouplesGPT zamirleri herkes için doğru kullanabiliyor mu?

Yanıt bizi şaşırttı.

Test

Her çift aynı akıştan geçti: iki partner de önce bireysel bir ön görüşme tamamladı, ardından ortak sohbete katıldı. Ön görüşmede partnerlerini, ilişkilerini ve buraya neden geldiklerini anlattılar. Çift oturumunda ise dinamiklerini konuştular — iletişim biçimleri, birbirlerinde neyi takdir ettikleri, nelerin daha iyi olabileceği.

Her oturumun içine, kendi aramızda "zamir tuzağı" dediğimiz bir an yerleştirdik: partnerlerden biri CouplesGPT'ye diğerinin sevgisini nasıl gösterdiğini soruyor. Bu, sistemin karşıdaki kişiden söz etmesini gerektiriyor. "O sevgisini şöyle gösterir…" mi diyecek, yoksa zamirden kaçınıp yalnızca isim mi kullanacak?

Bunu 13 dilde uyguladık: İngilizce, İspanyolca, Fransızca, Almanca, Portekizce, Türkçe, Japonca, Korece, İtalyanca, Arapça, Lehçe, Fince ve Macarca. Bu dillerin bir kısmı yoğun biçimde cinsiyetli (Fransızca, Arapça, Lehçe). Bir kısmında cinsiyetli zamir hiç yok (Türkçe, Fince, Macarca, Japonca). İngilizce ise ikisinin arasında, biraz garip bir yerde duruyor.

Sonuçlar: Dile Göre Değişen Bir Tutum

Bulduklarımız gerçekten tuhaftı.

Fransızcada Camille, Antoine'u sorduğunda CouplesGPT şöyle dedi: "Il montre son amour…" — sevgisini şöyle gösterir. Doğal, doğru, tam beklenen.

Almancada Lena, Maximilian'ı sorduğunda: "Er zeigt seine Liebe…" — aynı doğallık, aynı doğruluk.

İspanyolca, Arapça, İtalyanca, Lehçe — cinsiyetli dillerin hepsinde — sistem zamirleri rahatça ve doğru biçimde kullandı. Dilbilgisinin gerektirdiği her formda, tereddütsüz.

Türkçe, Fince, Macarca, Japonca ve Korece — cinsiyetli zamiri olmayan dillerde — sohbetler son derece doğal aktı. Zoraki cinsiyet yok, yapay ifade yok. Türkçe herkes için "o" diyor. Fince "hän" diyor. Japonca zamir yerine isimleri tercih ediyor. Sistem her dilin kendi alışkanlığına uyum sağladı.

İngilizcede ise bambaşka bir şey oldu.

Dallas'tan Sarah, kocası Brett'i sorduğunda — "kocam" diye tanımlamış, müteahhit, açıkça erkek — CouplesGPT ondan "Brett" diye söz etti. "He" değil, "him" değil. Sadece tekrar tekrar "Brett". Arada bir de "they".

San Francisco'dan Ryan, erkek arkadaşı David'i sorduğunda — yine açıkça erkek — CouplesGPT aynısını yaptı. "David" ya da "they". Hiçbir zaman "he" demedi.

Portland'dan Taylor, kız arkadaşı Jordan'ı sorduğunda — "they". Brooklyn'deki non-binary çift they/them kullandığında — yine "they".

Herkes “they” aldı. Kişinin bağlamı he/him, she/her ya da they/them göstermiş olsun; İngilizcede sonuç neredeyse hep aynıydı.

Aşırı Düzeltme

Veriler net bir tablo çiziyor:

Tüm İngilizce deneylerde CouplesGPT, he/him/his zamirlerini toplamda yalnızca 3 kez kullandı — üçü de tek bir deneyde (muhafazakâr bir Arizona çifti). She/her ise İngilizce deneylerin tamamında sıfır kez geçti. Neredeyse tüm zamir referansları they/them ya da yalnızca isimden ibaretti.

Öte yandan, yalnızca Fransızcada cinsiyetli zamirler onlarca kez doğal biçimde kullanılmıştı. Aynı sistem, aynı yaklaşım — ama aynı türden çiftlere, sırf konuştukları dile göre tamamen farklı davranıyordu.

Bu aşırı temkinli bir düzeltmeydi. Kimseyi yanlış cinsiyetlendirmemek adına sistem, kimsenin cinsiyetli zamirini kullanmamaya başlamıştı — ama yalnızca İngilizcede.

Neden Önemli?

Burada birbiriyle çelişen iki sorun var.

Queer ve non-binary kullanıcılar için bu aşırı temkin bazen tesadüfen doğru sonuç verdi. Brooklyn’den Alex ve Sam, ikisi de non-binary, baştan sona “they/them” aldı — tam olarak doğru. Non-binary olup cis erkek partneri olan Kai’ye de “they” denildi. Yanlış cinsiyetlendirme yoktu. Cinsiyetli zamir kullanmaktan kaçınan bir sistem, zamirleri zaten cinsiyetsiz olan insanlar için doğru çalışmış görünüyordu.

Diğer herkes içinse tuhaf oldu. Nashville'den bir kadın kocasını "adamım Cody" diye tanımladığında CouplesGPT'nin "they" ile karşılık vermesi kulağa garip geliyor. Kırıcı değil — ama doğal da değil. Sanki sistem apaçık bir şeyi kabul etmekten özellikle kaçınıyor. Özellikle muhafazakâr kullanıcılar için bu, normal konuşmak yerine siyasi bir mesaj veriyormuş gibi hissettiriyor.

Bir de daha ince bir sorun var: diller arasındaki tutarsızlık. Fransız bir çift doğal "il/elle" alıyor. İspanyol bir çift doğal "él/ella" alıyor. Ama Amerikalı bir çift — sistemin en temkinli davrandığı dili konuşanlar — dilbilgisel olarak yapay bir versiyon alıyor. Aynı ilişki, aynı cinsiyetler, farklı muamele; tek fark konuşulan dil. Bu kapsayıcılık değil. Bu, kapsayıcılık kılığına girmiş bir hata.

Doğru Cevap

Doğru cevap "her zaman cinsiyetli zamir kullan" da değil, "asla cinsiyetli zamir kullanma" da değil. Çok daha basit:

Kişi hakkında bildiklerinle örtüşen zamirleri kullan.

CouplesGPT her kullanıcının adını, partnerinin ona nasıl seslendiğini ve çoğu zaman ön görüşmede açıkça belirtilen cinsiyetini biliyor. Brett'in eşi ona "kocam" dediğinde, sistem Brett'in he/him kullandığını biliyor. Alex'in partneri "they're amazing" dediğinde, Alex'in they/them kullandığını biliyor. Bilgi zaten orada. Sistemin tek ihtiyacı bu bilgiyi kullanma izni.

Uygulayacağımız düzeltme basit:

  1. Zamirler bağlamdan belliyse — ön görüşmeden, partnerin hitabından, açık ifadeden — doğal ve tutarlı biçimde kullan.
  2. Zamirler henüz net değilse — netleşene kadar yalnızca isim ya da they/them kullan.
  3. Hata olursa — doğru zamiri hemen kaydet ve o noktadan itibaren onu kullan.
  4. Dilin doğasına uy. İngilizce de Fransızca ve İspanyolca'daki doğal zamir kullanımına kavuşsun.

Bu tartışmalı bir tutum değil. İnsanlara, kendileri hakkında verilen bilgiyle uyumlu ve doğal biçimde hitap etmek.

Çok Dilli Testin Gösterdikleri

Zamir bulgularının ötesinde, 13 dilde test yapmak gerçekten gurur duyduğumuz bir sonucu da ortaya koydu.

Her dil çalıştı. CouplesGPT 13 dilin tamamında doğru yanıt verdi — yalnızca çeviri yapmadı, her dilin konuşma alışkanlıklarına da uyum sağladı. Japonca sohbetlerde zamirler doğal olarak atlandı çünkü Japonca böyle işler. Arapçada cinsiyetli fiil çekimleri doğru kullanıldı. Türkçe sohbetler zoraki cinsiyet yapıları olmadan aktı.

Profil kalitesi tüm çift türlerinde tutarlıydı. Her çift için profillerin ne kadar ayrıntılı ve isabetli olduğunu ölçtük. Gey çiftler, lezbiyen çiftler, non-binary çiftler, muhafazakâr çiftler ve heteroseksüel çiftler — hepsi eşit derecede ayrıntılı profiller aldı. Hiçbir çift türü geri planda kalmadı.

Cinsiyetli zamiri olmayan diller en doğal hissettirdi. Türkçe, Fince, Macarca, Japonca ve Korece — "o" ile "o" arasında ayrım yapmayan diller — en akıcı sohbetleri üretti. İşin ironisi şu: bu tür zamir gerilimini hiç yaşamayan diller, en zahmetsiz hissettirenler oldu.

Rahatsız Edici Bulgu

Bu testi sıra dışı kılan şey şuydu: çözmeye çalıştığımız sorun, bulduğumuz sorun değildi.

exp0007'den sonra yanlış zamir kullanımından — birine ait olmayan bir zamirle hitap etmekten — endişeleniyorduk. Bu gerçek bir kaygı, gerçek bir zarar. Ama keşfettiğimiz şey tam tersi oldu: zamirleri yanlış kullanmaktan öyle korkan bir sistem ki, onları hiç kullanmamaya başlamıştı — ama yalnızca İngilizcede. Bu da çoğunluk için ayrı bir tuhaflık yaratırken, korumaya çalıştığı azınlık için tesadüfen doğru sonuç veriyordu.

Çıkarılacak ders, zamir hassasiyetinin yanlış olduğu değil. Ders şu: zamir hassasiyetini toptan kaçınma olarak uygulamak — her kişinin gerçek kimliğine özenle bakmak yerine — kimseye tam anlamıyla yardımcı olmuyor ve bazı insanları gereksiz yere uzaklaştırıyor.

Dallas'taki muhafazakâr bir çift, kocaları ve eşleri hakkında doğal bir dil duymayı hak ediyor. Brooklyn'deki non-binary bir çift, doğru they/them zamirlerini duymayı hak ediyor. Paris'teki gey bir çift Fransızcada zaten doğal "il" alıyor — İngilizce deneyim bundan farklı olmamalı.

Amaç zamirlerden kaçınmak hiç olmadı. Amaç doğru kullanmaktı.

Sırada Ne Var?

Düzeltmeyi hayata geçiriyoruz: CouplesGPT, her kullanıcının belirlenmiş kimliğiyle uyumlu zamirleri, her dilde tutarlı ve doğal biçimde kullanacak. İngilizcede toptan kaçınma dönemi sona eriyor. Diller arası tutarsızlık kalkıyor. Sistemin Fransızca ve İspanyolcada çoktan gösterdiği özgüven, İngilizceye de taşınıyor.

Peki hata olursa? Düzeltir, kaydeder ve bir daha tekrarlamaz. Bu, exp0007'den sonra verdiğimiz sözdü; bu test — 24 çift, 13 dil — o sözü tutmaya hazır olup olmadığımızı sınadığımız aşamaydı. Hazır değildik. Ama artık neyi düzelteceğimizi tam olarak biliyoruz.

Yirmi dört çift CouplesGPT'nin kapısından girdi. On üç farklı dil konuştular, her biçimde sevdiler, dört kıtadan geldiler. Her biri doğru şekilde hitap edilmeyi hak ediyordu.

Çıta bu. Kaçınma değil. Doğruluk.

Kaynaklar

  • Bu makale gerçek kullanıcı verisi değil, kontrollü bir CouplesGPT simülasyon serisini aktarmaktadır. Kaynak materyal, exp0008 çok dilli/zamir test seti ve deney günlükleridir.

İlgili okumalar

Bu makale, CouplesGPT'nin devam eden geliştirme sürecinin parçası olarak yürütülen 24 kontrollü simülasyona dayanmaktadır. Her çift, belirli kültürel, dilsel ve cinsiyet parametrelerine sahip tanımlı kişilikler kullanmıştır. İsimler ve ayrıntılar test tasarımından alınmış olup gerçek kullanıcılara ait değildir.