Το «δεν με ακούς ποτέ» σπάνια είναι κυριολεκτικό.
Οι περισσότεροι σύντροφοι που το λένε ξέρουν ότι ο άλλος άκουσε τις λέξεις. Ίσως μάλιστα μπορεί να τις επαναλάβει. Ο πόνος όμως βρίσκεται αλλού. Ο άνθρωπος που μιλά δεν νιώθει ότι αυτό που είπε επηρέασε τον άλλον. Τίποτα δεν φτάνει μέσα του. Τίποτα δεν αλλάζει. Ο σύντροφος ακούει τη φράση και μετά συνεχίζει σαν να μην είχε κανένα βάρος.
Γι' αυτό το «σε άκουσα» συχνά αποτυγχάνει ως απάντηση.
Το βαθύτερο ερώτημα δεν είναι: Μπήκε ο ήχος στα αυτιά σου;
Το βαθύτερο ερώτημα είναι: Μέτρησε η πραγματικότητά μου όταν έφτασε σε εσένα;
Η ακρόαση έχει τρία επίπεδα
Το πρώτο επίπεδο είναι η προσοχή. Είσαι σωματικά παρών; Είναι το κινητό κάτω; Σηκώνεις το βλέμμα; Σταμάτησες για αρκετή ώρα να κάνεις πολλά πράγματα μαζί, ώστε το νευρικό σύστημα του συντρόφου σου να καταλάβει ότι υπάρχει χώρος γι' αυτόν;
Το δεύτερο επίπεδο είναι η κατανόηση. Μπορείς να πεις πίσω το νόημα με τρόπο που ο σύντροφός σου αναγνωρίζει; Όχι σαν περίληψη δικαστηρίου. Σαν άνθρωπος.
Το τρίτο επίπεδο είναι η επίδραση. Αυτό που άκουσες αλλάζει κάτι; Τον τόνο σου, τη στιγμή που διαλέγεις, την επόμενη επιλογή σου, τη συγγνώμη σου, το σχέδιό σου, την επίγνωσή σου;
Πολλά ζευγάρια τσακώνονται επειδή ο ένας σύντροφος πιστεύει ότι το πρώτο ή το δεύτερο επίπεδο πρέπει να μετρά ως ακρόαση, ενώ ο άλλος ζητά το τρίτο.
Η φράση που κρύβεται από κάτω
Το «δεν με ακούς ποτέ» συχνά σημαίνει:
«Σου λέω ξανά και ξανά τι κόστος έχει αυτό για μένα, κι εσύ συνεχίζεις να το αντιμετωπίζεις σαν πληροφορία, όχι σαν κάτι που θα έπρεπε να σε επηρεάζει.»
Αυτό είναι διαφορετικό παράπονο.
Αν ο ένας σύντροφος πει «νιώθω μόνη τα πρωινά» και ο άλλος απαντήσει «το ξέρω», αλλά κοιμηθεί ξανά μέχρι αργά, το πρόβλημα δεν είναι η κατανόηση. Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπήρξε επίδραση.
Αν ο ένας σύντροφος πει «τα αστεία σου για τη δουλειά μου με φέρνουν σε δύσκολη θέση» και ο άλλος μπορεί να επαναλάβει τη φράση, αλλά κάνει το ίδιο αστείο το επόμενο Σαββατοκύριακο, το πρόβλημα δεν είναι η μνήμη. Το πρόβλημα είναι η αδιαφορία.
Οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν στην ακρόαση όταν η ακρόαση δεν γίνεται ποτέ διαφορετική συμπεριφορά.
Η επικύρωση δεν είναι συμφωνία
Κάποιοι σύντροφοι αντιστέκονται στην ακρόαση επειδή νομίζουν ότι η κατανόηση σημαίνει παράδοση.
«Αν επικυρώσω ότι ένιωσες εγκατάλειψη, παραδέχομαι ότι σε εγκατέλειψα;»
Όχι. Επικύρωση σημαίνει ότι η συναισθηματική εμπειρία βγάζει νόημα μέσα από τη θέση του συντρόφου σου. Δεν σημαίνει ότι κάθε συμπέρασμα είναι ακριβές ή ότι κάθε αίτημα είναι εφικτό.
Δοκίμασε:
«Καταλαβαίνω γιατί σου φάνηκε σαν να σε άφησα μόνο. Θέλω να εξηγήσω τι συνέβη, αλλά καταλαβαίνω γιατί το ένιωσες έτσι.»
Αυτή η φράση κρατά ζωντανές και τις δύο αλήθειες. Δεν καταρρέει σε ομολογία. Δεν κρύβεται πίσω από άμυνα.
Πώς να δείξεις ότι η ακρόαση άλλαξε κάτι
Ο πιο γρήγορος τρόπος να γίνει η ακρόαση πιστευτή είναι να ονομάσεις την προσαρμογή.
«Άκουσα ότι τα πρωινά σε κάνουν να νιώθεις μόνη. Αύριο θα αναλάβω το πρωινό και τα παπούτσια.»
«Άκουσα ότι τα αστεία μου σε κάνουν να νιώθεις μικρός. Θα σταματήσω να κάνω αυτό το θέμα αστείο δημόσια.»
«Άκουσα ότι χρειάζεσαι προειδοποίηση πριν έρθει η οικογένειά μου. Θα το συζητώ μαζί σου πριν πω ναι.»
Η προσαρμογή δεν χρειάζεται να λύσει τα πάντα. Χρειάζεται να δείξει ότι οι λέξεις μπήκαν στη σχέση.
Όταν η αλλαγή δεν είναι δυνατή, πες και αυτό:
«Ακούω ότι θέλεις να γυρίζω νωρίτερα στο σπίτι. Δεν μπορώ να αλλάξω τη βάρδια αυτόν τον μήνα. Μπορώ όμως να τηλεφωνώ πριν τον ύπνο και να κρατήσω το πρωινό του Σαββάτου δικό μας.»
Και αυτό είναι επίδραση. Λέει ότι η ανάγκη μέτρησε αρκετά ώστε να διαμορφώσει τις διαθέσιμες επιλογές.
Τι μπορεί να κάνει διαφορετικά αυτός που μιλά
Αν είσαι εσύ εκείνος που λέει «δεν με ακούς ποτέ», δοκίμασε να το μεταφράσεις στο επίπεδο που χρειάζεσαι.
Χρειάζεσαι προσοχή;
«Θέλω να αφήσεις το κινητό για να μιλήσουμε γι' αυτό.»
Χρειάζεσαι κατανόηση;
«Μπορείς να μου πεις τι νομίζεις ότι λέω πριν απαντήσεις;»
Χρειάζεσαι επίδραση;
«Χρειάζομαι αυτό να αλλάξει κάτι συγκεκριμένο, όχι απλώς να αναγνωριστεί.»
Η τελευταία φράση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη. Μετακινεί τη συζήτηση από τη θολή απελπισία σε ένα συγκεκριμένο αίτημα.
Η πραγματική αποκατάσταση
Η καλή ακρόαση δεν είναι παθητική. Δεν είναι να κάθεσαι σιωπηλά ενώ ο σύντροφός σου αδειάζει μια τσάντα συναισθήματα στο πάτωμα. Η καλή ακρόαση είναι ενεργή επαφή με την πραγματικότητα ενός άλλου ανθρώπου.
Μερικές φορές αυτή η επαφή αλλάζει τη γνώμη σου.
Μερικές φορές αλλάζει τη συμπεριφορά σου.
Μερικές φορές αλλάζει μόνο την τρυφερότητά σου.
Αλλά αν τίποτα μέσα σου δεν κινείται, ο σύντροφός σου κάποια στιγμή θα πάψει να το ονομάζει ακρόαση.
Μπορεί να συνεχίσει να μιλά.
Μπορεί να συνεχίσει να είναι ευγενικός.
Αλλά το άνοιγμα προς εσένα θα μικραίνει.
Η αποκατάσταση δεν είναι να επιμείνεις «σε άκουσα».
Η αποκατάσταση είναι να ρωτήσεις: «Τι θα σου έδειχνε ότι το άφησα να μετρήσει;»
Αυτή η ερώτηση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για ζευγάρια που έχουν μιλήσει πολλές φορές για το ίδιο θέμα. Η επανάληψη μπορεί να μουδιάσει και τους δύο: ο ένας νιώθει ότι το έχει πει με εκατό τρόπους και ο άλλος νιώθει ότι καμία απάντηση δεν θα μετρήσει. Το να ρωτήσεις τι θα έδειχνε επίδραση βγάζει το ζευγάρι από τον κύκλο. Μπορεί να αποκαλύψει ότι η αναγκαία αλλαγή είναι μικρή, συγκεκριμένη και καθυστερημένη. Μπορεί επίσης να αποκαλύψει ότι ο πληγωμένος σύντροφος ζητά κάτι ευρύτερο από μία συμπεριφορά. Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση γίνεται πιο ειλικρινής.
Μετάφρασε τη φράση πριν απαντήσεις
Το «δεν με ακούς ποτέ» σπάνια είναι αίτημα για καλύτερη επεξεργασία ήχου. Συνήθως σημαίνει: «Δεν νιώθω ότι με παίρνεις μέσα σου». Ο σύντροφος μπορεί να άκουσε κάθε λέξη και παρ' όλα αυτά να έχασε το συναισθηματικό νόημα. Αυτό το κενό είναι ο λόγος που οι κυριολεκτικές απαντήσεις συχνά αποτυγχάνουν.
Αν κάποιος πει «δεν με ακούς ποτέ», η δελεαστική απάντηση είναι η απόδειξη: «Σε άκουσα. Είπες ότι το ραντεβού ήταν στις τρεις». Η απόδειξη μπορεί να είναι σωστή, αλλά δεν αγγίζει τη μοναξιά από κάτω. Μια πιο χρήσιμη πρώτη κίνηση είναι η μετάφραση: «Λες ότι άκουσα τις λεπτομέρειες, αλλά δεν κατάλαβα πραγματικά γιατί είχε σημασία;»
Αυτή η ερώτηση επιβραδύνει τον καβγά. Δίνει στον πληγωμένο σύντροφο την ευκαιρία να ονομάσει τη βαθύτερη ανάγκη: να τον θυμούνται, να τον παίρνουν στα σοβαρά, να τον προστατεύουν, να τον βάζουν σε προτεραιότητα ή να τον συνοδεύουν συναισθηματικά.
Η ακρόαση ως απόδειξη
Η ακρόαση γίνεται πιστευτή όταν αλλάζει κάτι. Αν ένας σύντροφος πει ότι έχει κατακλυστεί και τίποτα στο σπίτι δεν αλλάξει, μπορεί να συμπεράνει ότι η ακρόαση ήταν τυπική. Αν πει ότι ένα αστείο τον πλήγωσε και το αστείο συνεχίζεται, μπορεί να συμπεράνει ότι η συγγνώμη ήταν απλώς διαχείριση σύγκρουσης.
Η απόδειξη δεν χρειάζεται να είναι δραματική. Μπορεί να είναι ένα μήνυμα παρακολούθησης, μια αλλαγμένη συνήθεια, μια ερώτηση το επόμενο πρωί ή μια μικρή προσαρμογή που γίνεται χωρίς να χρειαστεί δεύτερη υπενθύμιση. Το «θυμήθηκα ότι είπες πως τα πρωινά είναι δύσκολα, γι' αυτό ετοίμασα τα γεύματα απόψε» μπορεί να επικοινωνήσει περισσότερη ακρόαση από μια μακρά συζήτηση.
Τα ζευγάρια μπορούν να ρωτήσουν άμεσα το ένα το άλλο: «Τι θα σε έκανε να νιώσεις ότι ακούστηκες μετά από αυτή τη συζήτηση;» Η απάντηση μπορεί να είναι λόγια, πράξη, υπομονή ή χρόνος. Χωρίς αυτή την ερώτηση, ο ένας μπορεί να συνεχίζει να προσφέρει περιλήψεις ενώ ο άλλος περιμένει απόδειξη.
Ένα χρήσιμο τεστ μετά τη συζήτηση
Μετά από μια συζήτηση ακρόασης, κάνε μια ήσυχη ερώτηση: «Τι χρειαζόταν ο σύντροφός μου να κουβαλήσω μαζί μου από εδώ και πέρα;» Αν η απάντηση είναι μόνο «ήταν στενοχωρημένος», η ακρόαση δεν έχει τελειώσει ακόμη. Καλύτερες απαντήσεις ακούγονται πιο συγκεκριμένες: «Χρειάζεται να ρωτάω πριν καλέσω κόσμο» ή «χρειάζεται να θυμάμαι ότι τα αστεία για τα χρήματα τον κάνουν να νιώθει μόνος».
Το τεστ δεν είναι αν μπορείς να απαγγείλεις κάθε πρόταση. Είναι αν η συζήτηση αλλάζει την επόμενη στιγμή όπου εμφανίζεται το θέμα. Το να νιώθει κάποιος ότι ακούστηκε γίνεται πραγματικό όταν η μνήμη μετατρέπεται σε φροντίδα.
Πηγές
- Carl R. Rogers, On Becoming a Person, 1961.
- Harry T. Reis and Phillip Shaver, intimacy as an interpersonal process, in Handbook of Personal Relationships, 1988.
- Sue Johnson, Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love, 2008.
Σχετική ανάγνωση
- Πώς να χρησιμοποιείτε την τεχνική ομιλητή-ακροατή χωρίς να ακούγεστε σαν ρομπότ
- Γιατί το να νιώθεις ότι σε καταλαβαίνουν μετρά περισσότερο από το να κερδίσεις το επιχείρημα
Η ακρόαση δεν αποδεικνύεται μόνο με την επανάληψη. Στις στενές σχέσεις, η ακρόαση γίνεται πιστευτή όταν αλλάζει την επόμενη στιγμή.